Wilhelm de opgeëiste oorlogsmisdadiger

 

In de vroege ochtend van de 10e november verschenen negen militaire stafauto’s bij de slagboom van de grensdoorlatingspost bij Eijsden. De nummerborden waren met slijk onleesbaar gemaakt. Maar in de tweede automobiel bleek de Duitse Keizer te zitten.  Die had nog niet geabdiceerd, nog geen afstand gedaan van de troon. Wilhelm dacht op dat moment echt nog dat hij als staatshoofd van Duitsland zou kunnen terugkeren naar Berlijn. En dat hij de socialistische kabinetsploeg onder Friedrich Ebert, de fractievoorzitter van de Rijksdag-sociaal-democraten, zou kunnen afzetten. Waarom bood de Nederlandse regering Keizer Wilhelm II toch onvoorwaardelijk asiel in november 1918? Zag zij niet dat Nederland daardoor zeer geïsoleerd kwam te staan? Wilhelm wilde nog steeds een staatkundige rol spelen. Hij stak dat niet onder stoelen of banken. De Nederlandse regering verleende in november 1918 vluchtelingenasiel aan Keizer Wilhelm II vanuit een diepgewortelde overtuiging dat internationaal recht, humanitaire plichten en het behoud van de strikte neutraliteit zwaarder wogen dan de geopolitieke risico’s. De regering zag het gevaar van een internationaal isolement wel degelijk, maar maakte een bewuste afweging waarin binnenlandse rust en rechtsbeginselen de doorslag gaven. Verder was er ook in Den Haag de overtuiging dat, zodra Wilhelm in uitleveringsdetentie zou komen, hij onbeperkt zou gaan praten. Ook over contacten via koningin Wilhelmina. In de nog immer voortdurende oorlog zou Wilhelm gaan onderhandelen over een overwinnaarsvrede, eine Hindenburgfriede ten behoeve van Duitsland. Dat zou bijna alle bezette gebieden kunnen annexeren en ook Nederland kunnen opeisen. Zittende regeringsleiders en staatshoofden zouden zwaar gecompromitteerd worden. Zeker in een openbaar uitleveringsproces. Nederland verschafte dus toegang aan Wilhelm en daarna voortgezet verblijf. En bracht daarvoor het volgende naar voren.

  • De Nederlandse Traditie van het asielrecht: Nederland had een sterke juridische traditie als vrijplaats voor politieke vluchtelingen. De Nederlandse nieuwe regering-Ruys de Beerenbrouck redeneerde dat Wilhelm II na zijn troonsafstand als een ‘ambteloos burger’ en politiek vluchteling de grens was overgetrokken. Volgens het destijds geldende volkerenrecht mocht een neutraal land een politieke vluchteling niet zomaar weigeren of uitleveren.
  • De rol van Koningin Wilhelmina: Uit historisch onderzoek blijkt dat Koningin Wilhelmina achter de schermen actief betrokken was bij de komst van haar ‘Onkel Willy’. Dynastieke banden en standsbewustzijn speelden een grote rol; de gedachte dat een vorst door revolutionairen gelyncht zou worden (zoals kort daarvoor met de Russische tsaar was gebeurd) was voor de koninklijke familie onacceptabel.
  • Voorkomen van een socialistische revolutie: In november 1918 broeide het in Europa. In Duitsland was de revolutie uitgebroken en ook in Nederland riep de socialistische leider Troelstra op tot een revolutie (de ‘Vergissing van Troelstra’). De regering vreesde dat het weigeren of hardhandig aanpakken van de keizer de revolutionaire chaos aan de grens en in eigen land verder zou aanwakkeren. Rust aan de grens en in de randstad was prioriteit nummer één. Ze meende dat ’s Keizers toelating wel opzien zou baren in Nederland, maar geen totale massale onrust. Rapporten van GS III, de militaire Inlichtingendienst van destijds, schenen daaraan feitelijke grondslag te geven. Maar of die dienst de verhoudingen onder de bevolkingsgroepen wel goed in kaart gebracht had, bleef bijzonder twijfelachtig. Wel staat vast dat Wilhelmina de toelating al had beloofd aan Willie haar neef. En de premier Ruys de Beerenbrouck van de Rooms Katholieke Staatspartij durfde deze landsvrouwe niet tegen te spreken.