Dat van die Palmpasen, daar kon je als eenvoudig persoon al niet veel van begrijpen. Maar de liturgische plechtigheden die de komende Goede Week volgden, daar kon ook onze onderwijzer niet echt chocolade van maken. Tenminste, niet tegenover de vijftig glasblazerszoontjes die samengroepten in de derde klasse van de Sint Willibrordusschool. We moesten op de ochtend van Witte Donderdag met zijn allen gaan biechten in de parochiekerk. Want Christus ging nu het Laatste Avondmaal houden, in de avonduren, wanneer een glasblazer eigenlijk warm eten kreeg met veel aardappels en sjuu. Jesus zou het brood zegenen en breken en het ronddelen en de aanliggenden vermanen om dit steeds te blijven herhalen te zijner gedachtenis. Iedereen kreeg zijn part en deel. Maar een hunner zou hem verraden. Zekere Judas. De onderwijzer wees er omstandig op dat deze Judas dat zou bezuren. Die Judas ging zeker naar de Hel, dat spreekt. Maar toen Kiske Goudsmit, wiens vader beroemd was om de enorme glazen ballonlampen die hij in één ontzettende ademtocht wist te blazen aan de lopende band in de Strijpse Glashal achter het grote ketelhuis had gevraagd of Jesus Judas niet uit de zaal had geschopt gelet op de kwalijke intenties van deze Judas kreeg hij een enorme klets om zijn oren. Want, zo zei Pummeltje, zo zat het Evangelie nu net niet in elkaar. Christus moest juist verraden worden door deze Judas. Anders kon hij niet volgens planning aan het kruis sterven, dat snapte een kind. En dat sterven, dat moest. Dat wou God de Vader zo. En wie nou nog een scheur opentrok kreeg met de aanwijsstok is dat goed begrepen? Dat wekte een hartgrondige sfeer van rechtgelovigheid en daarom mocht Kiske toch biechten. Dat was ook nodig. Want anders kon een christenmens geen Pasen houden.
Parochiekerk Loosduinen – Foto: Stichting Arcadisch Madestein
Maar eerst Witte Donderdag, waarop Christus óók nog eens de voeten waste van de Apostelen. Terwijl die Apostelen zich nooit zelf wasten, moet je nagaan. Zoals veel glasblazers, je rook het dagelijks in de overvolle klas. Jesus was nu bereid tot deze handreiking al rook Hij ook wel dat iedereen zweetvoeten had. Dat was een offer, en dat moesten gelovigen bereid zijn te brengen en ook al leek het doorgaans nergens naar. Ook niet in Strijp. Gelukkig hoefde die wassing maar één keer per jaar, en ook het leegmaken van het tabernakel geschiedde alleen maar op deze Witte Donderdag. Het was, zei de meester nadrukkelijk, een droevige liturgie. Waar we niets van konden begrijpen. Maar in het Midden-Oosten lag dat destijds anders. We kregen daarover nu bijbelprenten op karton te zien, want deze plechtigheden hadden ook weer te maken met de Babylonische Gevangenschap van de Joden in Perzië. Alles hing met alles samen, aldus Pummeltje. Zijn de liturgische plechtigheden van Witte Donderdag ontleend aan de Persische Mithrascultus? Vanwege het Bisdom moest pummeltje daar iets van vinden, maar dat viel hem niet mee. Maar we hadden begrip voor het feit dat het christendom in dat Oosten uitgevonden was, dat stond in een boekje dat rondgedeeld werd door het Eindhovense decanaat. Dat had pummeltje niet echt, moderne fratsen, daar deden ze bij hem thuis in Steensel niet aan, nooit gedaan ook. Het was een fascinerende gedachte die in de zestiger jaren van de vorige eeuw vaak opdook in gesprekken over de oorsprong van het christendom, maar historisch en liturgisch gezien is het antwoord: nee. Hoewel er in de vroege eeuwen sprake was van enige kruisbestuiving tussen religies in het Romeinse Rijk, zijn de plechtigheden van Witte Donderdag specifiek geworteld in de Joodse traditie en de Bijbelse verslagen.
Dat stond ook in dat boekje, met foto’s die pummeltje, moeizaam spellend via een projector vertoonde op de witte muur. Hij was duidelijk onzeker, maar deed zijn best ook al werd de klas onrustig. Kijk: De liturgie van Witte Donderdag draait om drie kernelementen die direct herleidbaar zijn naar de Joods-christelijke context: Het Laatste Avondmaal: Dit is gebaseerd op de Joodse Sedermaaltijd (Pesach). De instelling van de Eucharistie door Jezus vindt plaats binnen dit kader van de bevrijding uit Egypte, niet binnen een Perzische context. De Voetwassing: Dit was een gangbare oosterse gastvrijheidsrite die door Jezus werd omgevormd tot een symbool van nederigheid en dienstbaarheid. De Olie-wijding (Chrismamis): Hoewel olie in veel antieke culturen heilig was, volgt de christelijke traditie hierin de zalvingstraditie van de Israëlitische koningen en priesters. En daarom werd de link met Mithras vaak gelegd. Ten onrechte dus. Je kon merken dat pummeltje opgelucht het boekje van zich wierp. En dat ook hij er geen barst van begreep. De verwarring komt vaak door oppervlakkige gelijkenissen die door 19e-eeuwse godsdiensthistorici werden uitvergroot. Laten we de feiten naast elkaar leggen, aldus pummeltje, die nu de aanwijsstok ter tuchtiging gereed hield: