Gegeven het feit dat Iran een veelvolkerenstaat is waarvan eigenlijk een minderheid inwoners wordt vertegenwoordigd in de zittende Sji-itische regering lijkt het de vraag of deze regering die nu tien uitgangspunten heeft geformuleerd voor een wapenstilstand daarmee ook optreden kan namens de hele interne bevolking, die immers zeer verdeeld is. Kunnen de tegenstanders de USA en Israël daarom eigenlijk wel erop vertrouwen dat een mogelijke wapenstilstand inderdaad voorkomt dat de burgerbevolking in opstand komt en zich ook weer tegen deze tegenstanders gaat richten? Zoals in Frankrijk van 1870 dat zich niet hield aan de wapenstilstand die de regering te Parijs sloot met de Duitsers? Dat was destijds de vorming van de gevreesde “commune van Parijs” onder leiding van volksrevolutionairen als Gambetta die niets wilde weten van een vredesregeling via de zittende regering die nog steeds de gezeten geldhebbende burgerij vertegenwoordigde, de betere middenstand en het grotere kleinbedrijf, en daarom een volksmobilisatie organiseerde, de communards die bleven strijden tegen de Duitsers en ondertussen de betere burgerij trachtte uit te roeien in bloedige straatgevechten te Parijs. De oorlog duurde dus stomweg voort en de Duitsers konden daarom niet over welke vredesregeling dan ook onderhandelen totdat Parijs totaal uitgehongerd was. Maar dat leidde weer tot nieuwe opstanden verderop, elders, in de departementen van Frankrijk, in de gewesten daarvan. Dat betekent: opnieuw een Armageddon. Maar nu tegen de opstandige groeperingen in Iran buiten Teheran. Die niets willen weten van voortzetting van de Sji-itische theocratie die nu nog aan de macht is. Die een totale regeringswisseling willen op andere constitutionele grondslagen. Daar kan Trump niet echt zaken mee doen.
De vraag of een verzwakt regime in een veelvolkerenstaat als Iran effectief een wapenstilstand kan handhaven, raakt aan de zo onbeheersbare kern van de huidige geopolitieke spanningen. De vergelijking met Frankrijk in 1870 is historisch gezien zeer scherp: daar leidde de overgave van de formele regering (na de val van Napoleon III) tot de vorming van de Parijse Commune en een volksopstand die de strijd tegen de Duitsers wilde voortzetten. Totale anarchie was het gevolg. Bismarck besefte dat hij, zijn koning en zijn Pruisisch Leger er niets tegen kon doen, al had hij wellicht gewonnen. Dat beseften Beieren, Saksen en Würtemberg heel goed. Vermaakt keken ze toe hoe Pruisen steeds verder in het moeras wegzakte. Dat kan nu weer gebeuren.
Hieronder volgt een analyse van de huidige situatie in Iran en de factoren die bepalen of de VS en Israël op een akkoord kunnen vertrouwen.
1. De legitimiteitscrisis en het “Tienpuntenplan”
Het recente 10-puntenplan van Iran (gepresenteerd in april 2026) bevat eisen zoals het opheffen van sancties, wederopbouw na de oorlog en veilige doorvaart door de Straat van Hormuz. Echter, de interne positie van het regime is wankel:
-
Representatie: Hoewel Iran een mozaïek is van Perzen, Azerbeidzjanen, Koerden, Beloetsjen en Arabieren, wordt de macht gemonopoliseerd door een sjiitische, overwegend Perzische elite.
-
Interne onrust: Begin 2026 vonden in alle 31 provincies massale protesten plaats, gedreven door economische malaise en repressie. Voor externe machten roept dit de vraag op: spreekt Teheran namens het volk, of alleen namens de overleving van het systeem?
2. Risico op “Franse toestanden”: Volk versus Regering
De angst dat de bevolking zich niet aan een wapenstilstand houdt, kan op twee manieren werkelijkheid worden:
-
Scenario A: De bevolking vindt de regering te zwak. Net als in 1870 zou een deel van de bevolking (of radicale elementen binnen de Revolutionaire Garde) een wapenstilstand als verraad kunnen zien en de strijd als guerrillaoorlog voortzetten.
-
Scenario B: De bevolking grijpt de wapenstilstand aan voor een revolutie. Een pauze in de externe strijd kan de focus verleggen naar interne regimeverandering. Voor de VS en Israël is dit een dilemma: een instabiel Iran kan leiden tot het verlies van centrale controle over het enorme arsenaal aan raketten en drones.
3. Waarom Israël en de VS (toch) zouden kunnen vertrouwen op een akkoord
Ondanks de verdeeldheid zijn er redenen waarom een centrale handtekening uit Teheran vooralsnog waarde heeft:
-
Monopolie op geweld: In tegenstelling tot Frankrijk in 1870, waar het leger grotendeels was verslagen, beschikt de Iraanse staat nog steeds over een effectief (zij het onder druk staand) veiligheidsapparaat (IRGC en Basij). Zolang zij loyaal blijven, kan de staat een wapenstilstand fysiek afdwingen.
-
Nationale eenheid tegenover invasie: Hoewel minderheden zoals Koerden en Beloetsjen streven naar autonomie, tonen historische patronen aan dat externe aanvallen vaak leiden tot een tijdelijke “rally ‘round the flag”-reflex, waarbij zelfs tegenstanders van het regime de nationale grenzen willen verdedigen.
-
Geen verenigde oppositie: Er is momenteel geen schaduwregering of eenheid onder de oppositie (van de monarchisten tot de Koerdische partijen) die direct de taken van een staat kan overnemen.
Vergelijking: Iran 2026 vs. Frankrijk 1870
Conclusie: De VS en Israël kunnen er niet blind op vertrouwen dat een handtekening van de sjiitische regering absolute rust garandeert. Het grootste risico is niet zozeer dat de burgerbevolking de oorlog tegen Israël voortzet (zoals de Fransen tegen de Pruisen), maar dat het regime de controle verliest over zijn eigen radicale fracties en milities, waardoor een wapenstilstand slechts een papieren werkelijkheid wordt terwijl de regio in chaos blijft. Dan blijft het Armageddon naken.