De USA beweert dat er verkennende gesprekken gaande zijn tussen Teheran enerzijds en Washington anderzijds over wapenstilstandsvoorwaarden, waaronder die betreffende de maritieme status van de Straat van Hormuz. Ondertussen blokkeert de USA de Straat van Hormuz met zijn marine en laat praaiien, enteren, visiteren en sluit zelfs het opbrengen van vaartuigen naar een door de USA gecontroleerde haven niet uit wanneer het de doorvaart niet aanstaat. Eventueel ter inbelsagneming van lading en vaartuig. Ook wanneer geen Iraanse vlag wordt gevoerd. Dat is blokkade. Dus een oorlogshandeling, al moge het wellicht geen oorlogsmisdrijf zijn. Washington sluit zelfs het uitoefenen van het recht van angarie niet uit: het opbrengen ter fine van aan de ketting leggen ter verdere inbeslagneming van het aangeroepen en stilgehouden vaartuig, ongeacht de vlag. Dat heeft Trump ook doen weten op officiële persconferenties. Hoe is dat te rijmen met de aanname door Washington dat er toch een toestand van staakt-het-vuren heerst tussen Teheran enerzijds en Washington anderzijds? Dat duidt toch op wapenstrekking, al is dat tijdelijk, en het uitblijven, rechtens, van oorlogshandelingen? De situatie die ik hier beschrijf in de lente van 2026 legt een diepe paradox bloot tussen de juridische definities van een gewapend conflict en de politieke realiteit van een “hybride” oorlogsvoering. Kan het zijn dat Washington dat doet om de Volksrepubliek China nog niet op stang te jagen? China is doende een omvangrijke transoceanische marine te ontwikkelen. Het heeft nu ook een volledig opgetuigd vliegdekschip in de vaart. Het claimt de Zuid-Chinese en Oost-Chinese Zee en de Gele Zee buiten zijn Exclusieve Economische Zones, in strijd met de bepalingen van UNCLOS. Het universele zeerecht. Gecodificeerd door de VN in het Verdrag van Montego Bay van 1982. Deze ontwikkeling raakt Nederland als transoceanische koophandelsnatie aanmerkelijk en in het zicht daarvan is de uitvaart van het fregat De Ruyter met de nodige scepsis te bezien. Want het is een illusie dat de twee thans in de vaart zijnde fregatten met de Nederlandse vlag die zich in de oorlogszones begeven geen onderwerp kunnen zijn van oorlogshandelingen van de huidige feitelijke belligerenten.
De spanning tussen de diplomatieke gesprekken en de maritieme acties in de Straat van Hormuz laat zich op een aantal punten analyseren:
1. Juridische kwalificatie: Blokkaderecht vs. Staakt-het-vuren
Hoewel een blokkade volgens de klassieke leer (zoals vastgelegd in de San Remo Manual) een oorlogshandeling is, wordt in de huidige context door Washington een onderscheid gemaakt tussen een staakt-het-vuren op land/in de lucht en de handhaving van economische sancties ter zee.
-
De Amerikaanse stelling: Washington voert aan dat de marine-operaties geen “aanval” zijn, maar een handhavingsactie van een “pacific blockade” of een “lawful blockade” tegen een vijandige staat. In hun optiek is het staakt-het-vuren een suspensie van actieve vijandelijkheden (bombardementen, invasies), maar geen beëindiging van de staat van oorlog.
-
Wapenschorsing: Je hebt gelijk dat een staakt-het-vuren (wapenschorsing) de rechtens bestaande toestand van oorlog niet opheft. Het verbiedt enkel specifieke offensieve militaire acties. De VS gebruikt dit juridische schemergebied om te claimen dat zij de “status quo” handhaven terwijl de onderhandelingen lopen.
2. De Straat van Hormuz en het Doorvaartrecht
De blokkade is juridisch uiterst precair vanwege de status van de Straat van Hormuz als internationale zeestraat (onder UNCLOS, hoewel de VS en Iran dit niet beide volledig hebben geratificeerd, geldt het als internationaal gewoonterecht).
-
Praaien en enteren: Het aan boord gaan van schepen onder neutrale vlag is volgens het zeerecht enkel toegestaan bij sterke verdenking van piraterij, slavenhandel of (in oorlogstijd) het vervoeren van contrabande.
-
Contrabande-inspecties: De VS rechtvaardigt het enteren van niet-Iraanse schepen door deze te bestempelen als “vervoerders van contrabande” (Iraanse olie of wapens). Hiermee proberen ze de actie binnen het kader van de wetten van de zeeoorlog te houden, ondanks de politieke “vrede” aan de onderhandelingstafel.
3. Waarom Washington dit “rijmt”
De diplomatieke strategie van Washington (onder de regering-Trump in 2026) lijkt gebaseerd op de doctrine van “Maximum Pressure 2.0”:
Conclusie
Het is feitelijk niet volledig te rijmen met een klassiek staakt-het-vuren waarbij alle vijandelijkheden worden gestaakt. Je kunt spreken van een tijdelijke wapenschorsing met behoud van economische oorlogsvoering.
Door de blokkade voort te zetten, erkent de VS impliciet dat de “toestand van oorlog” voortduurt, zelfs als er een pauze is in het vuren van raketten. Het risico is echter dat dergelijke “oorlogshandelingen ter zee” door Teheran worden aangegrepen om het staakt-het-vuren formeel als beëindigd te beschouwen, wat de gesprekken in Islamabad momenteel zeer wankel maakt.
Het is een klassiek voorbeeld van “coercive diplomacy”: onderhandelen met de hand aan de keel van de tegenstander.