Europees Coronafonds
Hoeveel droeg Nederland overal de afgelopen zeven jaar bij aan het Europese Coronafonds en is hier sprake van een rechtspersoonlijkheid bezittend doelvermogen dat orgaan is van de Europese Unie? Nederland heeft de afgelopen jaren niet rechtstreeks via een aparte landenspecifieke bijdrage aan het Europese Coronafonds (de Recovery and Resilience Facility of RRF) betaald, en dit fonds is géén afzonderlijk orgaan met eigen rechtspersoonlijkheid. Het fonds werd namelijk volledig gefinancierd doordat de Europese Commissie namens de Europese Unie als collectief leningen aanging op de kapitaalmarkt onder het NextGenerationEU-pakket. Hoeveel droeg Nederland bij? Nederland deed geen directe storting: Omdat de EU het geld zelf heeft geleend, heeft Nederland vooraf € 0 rechtstreeks overgemaakt. De gelden die geleend werden worden gefinancierd uit EURO-Bonds.
- Toekomstige aflossing: De aangegane schulden (waaronder circa € 357 miljard aan giften binnen de EU) moeten via de reguliere EU-begroting tussen 2028 en 2058 worden terugbetaald. Als netto-betaler zal Nederland via verhoogde jaarlijkse EU-afdrachten of via nieuwe Europese eigen middelen (zoals EU-belastingen) indirect meebetalen aan de aflossing van deze gezamenlijke schuld.
- Ontvangsten: Nederland heeft zelf een nationaal Herstel- en Veerkrachtplan ingediend om aanspraak te maken op maximaal € 5,4 miljard aan subsidies (giften) uit de pot; er zijn geen leningen aangevraagd.
Is het fonds een rechtspersoonlijkheid bezittend doelvermogen en EU-orgaan?
Nee, juridisch gezien is dat niet het geval:
- Geen eigen rechtspersoonlijkheid: De RRF (het coronafonds) is een tijdelijk financieringsinstrument en beschikt niet over een eigen, afgezonderde rechtspersoonlijkheid. Het is een begrotingsprogramma dat volledig is ingebed in de juridische structuur van de Unie zelf.
- Geen zelfstandig orgaan: Het fonds is geen apart orgaan of agentschap van de EU. De uitvoering, de controle en het beheer ervan liggen direct bij de Europese Commissie in samenwerking met de lidstaten. De EU bezit als geheel rechtspersoonlijkheid (artikel 47 VEU), maar het coronafonds is slechts een operationeel noodinstrument binnen de bestaande Unie-organen.
De schuld die de Europese Unie heeft opgebouwd voor het coronafonds (NextGenerationEU) zal op twee verschillende manieren worden afgelost, afhankelijk van hoe het geld aan de lidstaten is uitgekeerd. De totale gezamenlijke lening bedroeg honderden miljarden euro’s, waarvan een deel als lening en een deel als gift is verstrekt. Bepaalde lidstaten zoals Spanje en Italië hebben opvallend veel geleend uit het fonds: tezamen 291 miljard EU. Ze moeten dit uiteraard terugbetalen vanuit hun nationale begrotingen. De vooronderstelling daarbij is dat daarop adequaat toezicht wordt gehouden door de Europese Commissie, maar die laat in dit opzicht vaak steken vallen. De EU-lidstaten tezamen leenden uit het fonds tot op heden 357 miljard EU waarbij deze lasten worden verdeeld bij terugbetaling naar rato van de economische omvang van elke lidstaat. Nederland leende nog niets, maar is wel voornemens, zoals aangegeven, om giften gevraagd. Het betaalverzoek omvat 5.6 miljard EU. En ook hier moet de Commissie het totale terugstortingsgedrag superviseren en ook hier is dat toezicht gebrekkig. Omdat de giften niet direct door één land worden terugbetaald, moet het geld ergens anders vandaan komen. De Europese Unie en de lidstaten kijken hiervoor naar drie mogelijke financieringsbronnen:
- Nieuwe Europese eigen middelen (EU-belastingen): Dit heeft de voorkeur van de Europese Commissie en landen zoals Nederland. Door Europese heffingen in te voeren op bijvoorbeeld tabak, elektronisch afval of de CO2-heffing aan de grens (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM), vloeit er extra geld rechtstreeks naar de Brusselse kas. Hogere nationale afdrachten: Indien Europese belastingen politiek worden geblokkeerd (omdat sommige landen tegen een federaal Europees belastingstelsel zijn), moeten lidstaten simpelweg meer geld overmaken naar Brussel. Dit is voor veel nettobetalers, waaronder Nederland en Duitsland, de meest pijnlijke en minst gewenste optie. Bezuinigingen op de EU-begroting: Er kan voor worden gekozen om te snijden in bestaande Europese budgetten (zoals landbouwsubsidies of cohesiefondsen) om ruimte te maken voor de aflossing en de sterk opgelopen rentelasten. De formele afbetalingsperiode van de NextGenerationEU-schulden loopt door tot uiterlijk 2058. Het zijn dus aanbestedingen op afbetalingen die hier gefaciliteerd worden.