Wanneer tante Sophia (mejuffrouw Fredgold) arriveert om het gezin te ’temmen’, reageren de zussen aanvankelijk met openlijk verzet. Vooral de eigenzinnige en weerbarstige Pauline is impulsief en wil op een actieve, ongehoorzame manier rebelleren tegen de betutteling. Verena weet haar echter op de volgende manieren in het gareel te houden:
- Gezag door moreel overwicht (invloed in plaats van dwang): Verena gelooft sterk in het idee dat echte invloed voortkomt uit karakter. In plaats van Pauline te verbieden ongehoorzaam te zijn, spreekt ze haar aan op haar geweten en haar loyaliteit naar de familie. Omdat Pauline zielsveel van Verena houdt en haar mening zwaar laat wegen, deinst ze terug voor acties die Verena’s afkeuring zouden opwekken.
- De tactiek van het waardige verzet: Waar Pauline kiest voor dwarse ongehoorzaamheid en driftbuien, kiest Verena voor een ‘stille, trotse rebellie’. Ze laat Pauline zien dat je je waardigheid verliest als je je verlaagt tot kinderachtige ongehoorzaamheid. Door zelf kalm te blijven tegenover de betutteling van de tante, dwingt ze Pauline om ook haar impulsen te beheersen.
- Bescherming en emotionele opvang: Pauline raakt gedurende het verhaal verstrikt in haar eigen leugens en rebelse acties, wat haar een zwaar gemoed en gewetensnood bezorgt (het incident rondom de wicket-gate). Wanneer Pauline in de knel komt, is het niet de strenge tante, maar de standvastige en liefdevolle Verena bij wie ze steun zoekt. Dit psychologische overwicht zorgt ervoor dat Pauline uiteindelijk inziet dat Verena’s benadering van verantwoordelijkheid en volwassenheid de juiste is.
Kortom: Verena regeert de ‘wilde vogels’ niet met ijzeren vuist, maar met zachte hand en een onberispelijk voorbeeld. Haar gezag over de rebelse Pauline is gebaseerd op liefde, diep onderling vertrouwen en het feit dat ze voor Pauline de ultieme surrogaatmoeder is in een verweesd gezin. Dat Pauline daarvoor uiteindelijk na een lang proces van subtiele sensibilisering toch ontvankelijk blijkt te zijn en dat haar persoonlijkheid daarbij aanmerkelijk wint, blijkt een van de basale levenslessen te zijn die dit meisjesboek moet bijbrengen. En daarom kwam Moeder er telkens mee aanzetten. Zelf had ze daarvoor het geduld niet en eigenlijk ook het overwicht niet. En omdat ik toch koortsig en daardoor weerloos tussen de steeds klammer wordende lappen op zolder lag, was dat het moment om mijn geesteshuishouding wat beter te conditioneren via die Verena, een persoonlijkheid die in mijn verre omgeving niet voorkwam. Het conflict tussen de zussen en de tante spitst zich later in het boek sterk toe op een specifieke misstap of leugen van Pauline. Wat Pauline precies geheim probeert te houden voor haar tante en hoe Verena haar helpt dit op te lossen laat het boek lang in het midden. Maar het komt er op neer dat Pauline tegen het strikt verbod van haar tante Sophia naar een nachtelijk feestje gaat van een van de grotere pachtboeren van de familie Dale. Dat wil tante beslist niet hebben omdat deze pachtboer niet van de geijkte standing is waar deze Pauline haar sociale omgeving moet zien te vinden, als het kan haar verloofde of uiteindelijke echtgenoot die tenminste uit de gezeten burgermansklasse van grotere industriëlen moet komen. Daar zijn de mannen van stavast en stutten van het Britse Imperium met wie Pauline uiteindelijk haar levensgang moet zien te vervolmaken en te voltooien. Nu wordt het boek zeer Brits. Het geeft nauwkeurig aan welke standen bestaan, waarom God de Vader ze heeft ingesteld en bij welke sociale straat Pauline zich behoort aan te sluiten. Tante illustreert het nauwkeurig als buitenstaander, want zelf blijft ze hardnekkig ongetrouwd. Geheel conform de victoriaanse standaarden geeft tante zelf aan dat dit eigenlijk de bedoeling niet kan zijn, maar dat ze wel moet omdat ze te geëmancipeerd is geworden in dat staatkundig bestel van destijds. Tante is ongetwijfeld suffragette geweest, een kenau die alles er voor over heeft dat vrouwen het actieve en passieve kiesrecht kunnen uitoefenen dat de Britse constitutie hen nog onthoudt. En ik denk dat mijn Moeder ook daardoor dat boek heel boeiend heeft gevonden. Ook, omdat ze met een man was getrouwd van wie ze veel sociale verbetering had verwacht. Iets wat deze echtgenoot niet kon waarmaken, maar wel vaardig suggereerde tijdens de verlovingsperiode van het ongelukkige stel dat mijn ouders zouden vormen. Ja, dit antieke jeugdboek is momenteel nog antiquarisch te koop in Nederland. Omdat het om een zeldzame, vroege uitgave gaat (rond 1903), zijn er online slechts zeer weinig exemplaren in omloop. Het boek is opvallend omdat de schrijfster tegelijkertijd toch heel Anglicaans blijft en dus verdedigt waarom de man het hoofd van de echtvereniging blijft en daarvoor de bijbehorende competenties duchtig moet ontwikkelen. Iets wat mijn verwekker stellig niet opbracht. Hij placht gehinderd te reageren als mijn Moeder daarop geprikkeld wees, ook tactloos waar de kinderen bij waren. Moeder ging dit soort stichtende boeken lenen bij een Roomsch-Katholieke Leesbibliotheek aan de Schermlaan in Rotterdam-West. En bracht ze nimmer terug. Dat zie ik nu pas aan de ingeplakte leningsvoorwaarden in de binnenkant van de kaften. Allemaal gaan ze over het meisje dat “zich omhoog trouwt”, een hogere stand tegemoet. Dat is haar ten dele gelukt, want vader kwam inderdaad uit een middenstandsgezin. Dat gezin wou dat wel weten ook en peperde Moeder dat kennelijk ook in op bruiloften en partijen. Dat is ook thema van andere meisjesboeken die Moeder achterover drukte. Tante Stanny, de Bob en Ina-reeks, allemaal met vaders die gymnasium gedaan hadden en nu ergens procuratiehouder waren. Zoiets moest ik óók worden, liefst notaris, want dat verdiende goed al wist Moeder niet wat een notaris eigenlijk beroepsmatig uitspookte. Dat was aan moeders’ vrouwelijke generatiegenoten eigen en daar ging het ook op familiebijeenkomsten over. En géén van haar kinderen deed daaraan uiteindelijk mee, allemaal veel te eigenwijs. Dat soort defecten zijn aan Meade niet besteed al ziet ze in dat vader Dale eigenlijk een slapjanus is. Wat betreft haar religieuze oriëntatie: ja, zij was inderdaad Anglicaans maatschappijbevestigend.
- Achtergrond: Ze werd geboren en groeide op in een protestants gezin in het destijds overwegend katholieke Ierland.
- Familie: Haar vader, Richard Thomas Meade, was een Anglicaanse predikant (een clergyman van de Church of Ireland, de Ierse tak van de Anglicaanse Kerk).
- Invloed op haar werk: Haar religieuze opvoeding is duidelijk merkbaar in haar boeken. Naast haar bekende kostschoolverhalen schreef ze ook expliciet religieuze verhalen, en haar boeken voor de jeugd bevatten vrijwel altijd een sterke morele boodschap die stoelt op christelijke waarden en naastenliefde. In officiële historische registers, zoals de Dictionary of Irish Biography, staat haar religie dan ook expliciet als Anglicaans vermeld. L.T. Meade (Elizabeth Thomasina Meade Smith, 1844–1914) was zo op en top een uiterst productieve en invloedrijke Ierse schrijfster die aan de wieg stond van het moderne meisjesboek voor middelbare scholieren uit de betere klasse. Zij geldt als de grondlegger van het genre van het schoolverhaal voor meisjes (girls’ school story). Haar boeken waren specifiek gericht op opgroeiende tieners uit de (hogere) burgerij die voor het eerst naar de destijds nieuwe high schools en kostscholen voor meisjes gingen. Kenmerken van haar werk voor deze doelgroep zijn dan ook duidelijk steeds in het werk uitvoerige subthema’s. Die, naar ik vermoed, eigenlijk ook niet aan mijn moeder besteed waren. En die ook weer teloor gingen als streefdoelen door de Eerste Wereldoorlog. Dat krijgsconflict heeft vooral op de Angelsaksische wereld een disruptieve werking gehad die nog steeds nasiddert en ook niet uitputtend in kaart kon worden gebracht omdat zij zich ook vooral in de lagen van het onderbewustzijn van de samenleving manifesteerde als een kloppende koortsader. In Nederland, dat buiten dat waanzinnig conflict bleef, is dat veel minder het geval geweest. Denk aan:
- De ‘nieuwe’ wereld van onderwijs: Meade speelde in op de maatschappelijke verandering in de late 19e eeuw, waarin meisjes uit de betere kringen vaker een volwaardige middelbare schoolopleiding kregen. Haar verhalen spelen zich vaak af op chique kostscholen.
- Onafhankelijke personages: In tegenstelling tot de puur vrome en huishoudelijke meisjesfiguren uit eerdere literatuur, introduceerde Meade sportieve, intellectuele en soms rebelse protagonisten. Haar boek Polly: A New-Fashioned Girl is hier een perfect voorbeeld van.
- Morele vorming met klasse: Hoewel haar personages avontuurlijk en zelfstandig waren, moesten ze uiteindelijk leren hoe ze zich als beschaafde, moreel sterke jonge vrouwen binnen de betere kringen moesten gedragen. Thema’s als vriendschap, eergevoel en loyaliteit stonden centraal.