De beslissing van de Nederlandse regering onder leiding van premier Charles Ruys de Beerenbrouck om in november 1918 asiel te verlenen aan de gevluchte Duitse keizer Wilhelm II—en de daaropvolgende weigering om hem in 1920 uit te leveren aan Whitehall (het Verenigd Koninkrijk) en de overige geallieerden—was een berekend politiek en juridisch risico. De Nederlandse regering nam dit risico op internationale isolatie vanwege het principiële behoud van de nationale neutraliteitspolitiek, de strikte verdediging van het internationaal asielrecht en de angst voor een binnenlandse revolutie of hernieuwde oorlog met Duitsland. Of zij deze factoren goed ingeschat heeft, blijft een open vraag. Zie, uitvoerig, op deze site: https://gerardstrijards.nl/?s=Keizer+Wilhelm+II&id=6795 en de volgende Blogs gewijd aan dit voor Nederland zo belangrijke thema. Vast staat dat druk vanwege Koningin Wilhelmina op de onzekere premier Ruys de Beerenbrouck een rol speelde. Ruys was de eerste rooms-katholieke premier in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Hij had wel een fractie achter zich die in getal die van de overige confessionele overtrof, maar het antipapisme was sterk. Nederland poseerde als protestantse natie. Het was al erg genoeg dat het kabinet in 1918 was geformeerd door een Roomse priester Mgr W.H.Nolens. En verder was Nederland in 1918 bepaald nog niet echt anti-Duits. Dat werd het toen pas goed duidelijk werd hoe keizerlijk Duitsland de oorlog had aangevangen en gevoerd. En dat was pas het geval in 1920, toen Nederland toe trad tot de Volkenbond. Toen kreeg ook Nederland inzicht in de rapporten die over de Duitse opstellingen en tactieken inmiddels waren verschenen en voorts dat in 1915 besloten was door de Duitse regering Nederland bij een totale overwinning ook maar te annexeren.

Nederland was in de oorlogsperiode augustus 1914-oktober 1918 met krantenpapier dichtgeplakt. En daarom moet men betwijfelen of de regering wel goed geïnformeerd was toen zij besloot Wilhelm onbeperkt voortgezet verblijf binnen de landsgrenzen te gunnen. De belangrijkste motieven achter deze riskante beslissing laten zich opdelen in vier hoofdredenen. Ten eerste: Behoud van Neutraliteit en het Internationaal Recht waar Nederland als kleine natie zoveel belang had. Nederland was tijdens de Eerste Wereldoorlog strikt neutraal gebleven. De regering geloofde dat het handhaven van die neutraliteit ook na de oorlog de enige manier was om als klein land soeverein te blijven tussen de Europese grootmachten. Ze wenste verder, ten tweede, geen precedent werking: Als Nederland zou buigen voor de eisen van Whitehall, zou het impliciet toegeven dat de geallieerden de Nederlandse buitenlandse politiek konden dicteren. Dit zou de status van Nederland als onafhankelijke, neutrale rechtsstaat definitief ondermijnen. Ten derde: • de heiligheid van het asielrecht: Volgens het destijds geldende internationale recht was het verlenen van asiel aan politieke vluchtelingen een soeverein recht van een neutrale staat. Nederland beschouwde de keizer als een politieke vluchteling en niet als een reguliere crimineel, waardoor uitlevering juridisch onacceptabel was. Er heerste in Den Haag, ten vierde, angst voor een Duitse Revolutie en Instabiliteit. In november 1918 stond Duitsland in brand door de Novemberrevolutie. Keizer Wilhelm II was de controle over zijn leger kwijt en de monarchie stortte in. De Nederlandse regering vreesde dat als zij de keizer aan de grens zouden weigeren of direct zouden uitleveren, dit de revolutionaire (communistische en socialistische) krachten in Duitsland enorm zou aanmoedigen.
Er was een reële angst dat de revolutie zou overslaan naar Nederland (wat diezelfde week bijna gebeurde met de mislukte revolutieaanzegging in de Tweede Kamer van Pieter Jelles Troelstra). Het opvangen van de keizer gold als een buffer om de rust aan de oostgrens te bewaren. Troelstra had van een machtsgreep gewaagd door de socialisten. En iedereen dacht dat hij daarmee bedoelde dat ook hij in Nederland een buitenparlementaire regering wilde vestigen van Sowjet-Volkscommissarissen. Dat was overigens niet het geval. Maar het leek er wel even op. Er was ook nog een vage angst voor een toekomstig revanchistisch Duitsland. Hoewel Duitsland de oorlog had verloren, bleef het een gigantisch buurland met een enorme potentie. De Nederlandse regering realiseerde zich dat regeringen en regimes veranderen, maar dat Duitsland altijd de belangrijkste economische partner en buurman van Nederland zou blijven.
Het uitleveren van het voormalige Duitse staatshoofd aan de aartsvijanden (Groot-Brittannië en Frankrijk) zou door toekomstige Duitse generaties en nationalisten gezien worden als een onvergetelijke en onvergefelijke daad van verraad, wat de geopolitieke veiligheid van Nederland op de lange termijn in gevaar zou brengen. Verder speelden dynastieke banden en de rol van koningin Wilhelmina zeker mee bij de beslissing Wilhelm toelating te gunnen. Hoewel de Nederlandse regering de beslissing officieel nam, speelden de heimelijke en nimmer toegegeven achtergrondcontacten en de positie van het Koninklijk Huis een grote rol. Koningin Wilhelmina had sterke familiebanden met de Duitse adel (Kaiser Wilhelm was haar achterneef en de Duitse keizerlijke familie was nauw verweven met de Oranjes). Hoewel Wilhelmina publiekelijk afstand bewaarde om de neutraliteit niet te schaden, steunde zij de komst van ‘Onkel Willy’ achter de schermen om te voorkomen dat hij door de geallieerden zou worden geëxecuteerd of vernederd. Hoe liep het af met het risico op isolatie? Het risico op isolatie bleek uiteindelijk mee te vallen door tactisch diplomatiek spel:
- De keizer als ‘particulier’: De regering dwong Wilhelm II om al zijn titels officieel op te geven en behandelde hem strikt als een ‘particuliere burger’ in ballingschap. Hij kreeg strikte restricties opgelegd: hij moest binnen een beperkte straal rondom zijn verblijfplaats (eerst Kasteel Amerongen, later Huis Doorn) blijven en mocht zich absoluut niet met de politiek bemoeien.
- Geallieerde opluchting: Achter de schermen waren Whitehall en Parijs stiekem wel opgelucht met de Nederlandse weigering. Een grootschalig showproces tegen de keizer (zoals geëist in het Verdrag van Versailles) had de politieke situatie in het fragiele naoorlogse Duitsland volledig kunnen destabiliseren en de keizer tot een martelaar kunnen maken. Nu zat hij veilig, geneutraliseerd en machteloos opgesloten op de Utrechtse Heuvelrug. Op den duur zou hij natuurlijk toch gaan praten. Maar dan was hij al een vergeten man. En zo is het ook gegaan.
