Nederland als volkenbondslid 1920

In de standaard litteratuur over de Volkenbond te Genève wordt opgemerkt dat het landje aan de Noordzee in 1920 lid werd van de Bond zonder erg veel enthousiasme. Min of meer vanuit de invalshoek dat het als kleine mogendheid niet buiten de Bond kon blijven omdat deze Bond voortaan zorg zou dragen voor de ontwikkelingen binnen de interstatelijke rechtsorde, zowel die van publiekrechtelijke aard als die van privaatrechtelijke strekking, waarmee men dan voornamelijk doelt op het internationaal privaatrecht. Maar juist is dat niet helemaal. Merkwaardig genoeg was Hendrikus Colijn, die in het derde kabinet-Ruys de Beerenbrouck zou gaan optreden als minister van Financiën in het begin wel degelijk enthousiast over het bestaan van de Bond en haar mogelijkheden op het punt van het ontwapeningsvraagstuk. Colijn had natuurlijk de wapenwedloop zeer misprezen. Het kostte geld om haar te onderhouden en dat was geld dat niet bijdroeg aan het Bruto Nationaal Product. Colijn werd in 1920 fractievoorzitter van de Anti revolutionaire Partij die Abraham Kuyper had opgericht. Die fractie domineerde in de Tweede Kamer. Ook al was ze betrekkelijk klein en schommelde haar ledental tussen de zestien of zeventien gemiddeld. Maar de leden waren volledig getraind in het verdedigen van haar politieke programma, ze waren strijdbaar en consequent en ze wisten precies wat economisch haalbaar was en wat niet. De Partij vertegenwoordigde dan ook gedegen kleine ondernemers die van wanten wisten en wier zelfredzaamheid niet genoeg te roemen was noch hun zuinigheden. Colijn had ontdekt dat de Bond een leger zou onderhouden, als het kon, continu staand en volledig gedenationaliseerd, eigenlijk een hartenwens van de oprichter en bedenker van de Bond, de USA-president Woodrow Wilson. Daar zag Colijn feitelijk een supranationale strategische reserve in ten behoeve van de kleine mogendheden waaronder hij Nederland ook rekende al was zijn koloniale bezit aanmerkelijk. Colijn nam aan, dat deze mogendheden die reserve zouden mogen aanspreken en inzetten bij dreigende gewapende conflicten.

Frankrijk, Groot-Brittannië en de USA zouden hun nationale reserves daarvoor beschikbaar stellen. Dus, giste Colijn, kon Nederland op die Nederlandse nationale militie na 1919 gerust ingrijpend bezuinigen. Toen stond het Volkenbondsstatuut eigenlijk juridisch wel vast. Het zou voorshands niet gewijzigd worden. Dat Volkenbondsleger zou bewapend worden op kosten van de Bond als collectieve veiligheidsorganisatie en dus zou het voorzien worden van de modernste bewapeningen en krijgsmachtonderdelen. Daartegen zouden dan de andere mogendheden zeker niet kunnen opboksen en dat betekende dus een einde aan de mondiale bewapeningswedloop. Dat was logisch gedacht van Colijn. Maar volkeren denken collectief nooit logisch. De Aziatische mogendheden waren grovelijk geschoffeerd door de westerse mogendheden tijdens de vredesonderhandelingen te Parijs. Deze westerse staten waren niet bereid in het Volkenbondsstatuut enige aandacht te besteden aan de rassengelijkheid of rassenevenwaardigheid waar China en Japan zoveel waarde bleken te hechten. Japan vergat vooral nooit hoezeer de Franse premier Clemenceau dat principe als een schijndenkbeeld en nachtmerrie had verwijderd uit de agenda’s van de onderhandelaars. Hij kon niet anders, overigens, omdat Frankrijk nog steeds koloniën bezat en van de Vredesregeling te Versailles verwachtte dat Frankrijk er nog een aanmerkelijk getal bij zou krijgen als mandaatgebieden. Dat dacht Groot-Brittannië ook en de USA bij implicatie evenzeer al zei het daarover niets in de vergaderingen. Daarover was met deze koloniale mogendheden niet verder te praten. Dat schokte de Aziaten, juist omdat ze een totaal andere opstelling hadden verwacht van Het Westen. Dus begonnen zij te herbewapenen na 1920, Japan voorop. We lezen dat de internationale gemeenschap na 1920 grote belangstelling had voor en veel tijd besteedde aan de ontwapeningsgedachte, wereldwijd. Maar dat is veel te westers gedacht. De Aziaten kwamen juist toen in de herbewapingsversnelling en daaronder mag men ook aan Rusland denken.

De Volksrepubliek Duitsland sloot daarom herbewapeningsverdragen te Rapallo met Rusland waarvan men modern wapentuig ontving op gunstige condities. Want Duitsland was de enige staat die echt ontwapende tot 1933, niet uit overtuiging, maar uit dwang. Vanwege vooral Frankrijk. Dat na 1934 die robuuste houding niet bleek vol te kunnen houden. De ontwikkelingen in de luchtvaart en die in de vervaardiging van giffen en gifgassen met de bijbehorende uitgekiende verspreidingsapparaturen en transportmiddelen nam hand over hand toe. In het geheim. Maar soms lekte dat toch uit. Omdat de pers er soms achter kwam. En dan daaraan wekenlang aandacht besteedde. Vooral omdat bleek dat Nederland een van de oorden was die veel verdiende aan deze productie van verstikkende gassen, toe te passen op mensen. Het waren private fabrieken, dat is waar. Maar de overheid in Den Haag wist het goed genoeg. En deed er niets tegen. Aldus wierpen de Russen overtuigend op dat ook Nederland niet betrouwbaar was in de uitvoering van zijn verdragsverplichtingen, want de Volkenbond verbood deze productielijnen en aanwezigen wel degelijk op strafbedreiging. De oorlogsaanhitsingen van dien bleven dus doorgaan. Jan den Hartog, onze volksverteller, gaat er uitgebreid op in, in zijn merkwaardige detectivereeks die hij in het interbellum schreef, en vooral in het deeltje “Een linkerbeen gezocht”. Lezenswaardig. Ook achteraf. Omdat Nederland ook toen al gidsland was. Dat meende het oprecht. Ook toen opinies over de gevaren van andere naties die zich ten oorlog aangordden. Waaronder Sowjet Rusland. Dat was pas een schurkenstaat. Terwijl Nederland het internationale recht zo uitdroeg. Het land van Hugo de Groot.