Was Sonnius, de gemijterde topambtenaar die het nieuwe Habsburgse fiscale stelsel kwam invoeren voor de Spaanse Koning Philips II Habsburg de Sinterklaasfiguur bij uitstek die de Nederlandse traditie deed ontstaan van het Sinterklaasfeest met de stoomboot uit Spanje, het zetten van de schoen en pakjesavond? Iemand als Robert Fruin, de eerste hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit te Leiden in 1861 heeft er alles voor uit de kast gerukt om in dit opzicht deze Sonnius van het toneel volledig weg te vegen. Met behulp van de katholieke zuil die zich toen net in Nederland staatkundig begon te ontwikkelen. Dat de katholieken destijds die kant op stuurden, was niet bevreemdend. Ze waren net bezig zich te ontwikkelen tot een groep binnen het publieke domein die de staatsburgerschapsrechten wilde ontwikkelen zoals het actief en passief kiesrecht, de vrijheid van vergadering en openbare manifestatie en vooral het recht van de vrijheid van drukpers. Die rechten hadden de burgers gekregen via de Grondwetswetwijzigingen die Thorbecke in het Staatsblad had weten te krijgen in 1848, mits ze een bepaalde drempel haalden die wettelijk was omschreven in het destijds geldende belastingstelsel en wel binnen de directe belastingen van de inkomensbelasting en de vermogensbelasting. Men noemt die drempel wel de census. Die kwam neer op een aanmerkelijk bedrag. Dus alleen welgezeten middenstanders en ondernemers, ambachtsuitoefenaars en bekleders van ambtelijke aanstellingen zoals het notariaat, het procureurschap, het rechterschap of het schoolopzichterschap mochten stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen. De katholieke bisschoppen rieden hun beminde gelovigen niet meteen zich heel nadrukkelijk in het staatkundig leven te manifesteren. Voorzichtig aan maar. Dus gingen de katholieken in het geven van lager onderwijs en middelbaar onderricht terughoudend te werk. Ook bij het uitgeven van katholieke geschiedboeken. En daarom: geen bijzondere aandacht vragen voor een bisschop als Sonnius, die nou net bij de protestanten, liberalen en socialen nogal slecht lag. En daarom krijgen katholieke voorlieden als Joseph Alberdingk Thijm en de dorpsdokter Nuyens het parool mee van hun bisschoppen vooral niets te zeggen over de katholieke inquisitie uit de zestiende eeuw en dus over Sonnius. Hun parool is eeensluidend. Nee, er bestaat geen aantoonbare historische band tussen de figuur Sinterklaas en Franciscus Sonnius. Hoewel beiden katholieke bisschoppen waren en de 16e-eeuwse Spaanse overheersing een rol speelde in de beeldvorming rondom het feest, staan hun geschiedenissen verder los van elkaar. Er zijn wel enkele opvallende historische raakvlakken en interpretaties rondom die specifieke periode uit de Tachtigjarige Oorlog. Er is dan onloochenbaar de historische rol van Franciscus Sonnius. En daarop gaat de volksonderwijzer Nuyens wel uitvoerig in. Dat doet hij in een meerdelige serie “De Geschiedenis des Nederlandschen Volks” bedoeld voor het Bijzonder Rooms-Katholieke onderwijs dat voorbereidt op de emancipatie van deze katholieken die driehonderd jaar geducht achtergesteld zijn bij ambtelijke aanstellingen. Ze zullen aangesproken worden op de lelijke dingen die deze Sonnius onmiskenbaar berokkend heeft en dan moeten ze zich adequaat kunnen verdedigen.

Dus ze moeten wat weten over Sonnius als Spaanse topambtenaar, zijn benoeming en zijn activiteiten binnen de inquisitie: Franciscus Sonnius (geboren als Frans van de Velde) werd inderdaad op voorspraak van koning Filips II in 1561 benoemd tot de eerste bisschop van ’s-Hertogenbosch. Dit was het directe gevolg van de pauselijke bul Super Universas uit 1559, waarmee de bisdommen in de Lage Landen opnieuw werden ingedeeld om het opkomende protestantisme te bestrijden. Dat wekte meteen weerstand in de Nederlanden: Als pauselijk en koninklijk inquisiteur-generaal was Sonnius zeer onpopulair bij grote delen van de bevolking en zelfs bij de plaatselijke geestelijkheid. Hij werd gezien als een directe verlengstuk van het gehate Spaanse gezag in Madrid, waar Filips II in 1561 zijn hof had gevestigd. Daarover moeten deze katholieken die hogerop willen komen repliek kunnen geven. Want er is de link tussen de Spaanse tijd en Sinterklaas, daarover moeten ze zich juist niet op de vlakte houden. Ze krijgen immers dan meteen te maken met protestantse afkeer: Tijdens de Opstand en de Reformatie in de 16e eeuw probeerden calvinistische predikanten en stadsbesturen het katholieke Sint-Nicolaasfeest te verbieden. Zij zagen de verering van een katholieke bisschop als ‘paapse afgoderij’ die te veel deed denken aan de Spaanse onderdrukker. maar die onderdrukker, dat was de wrede veldheer Alva. Dat was niet een van de nieuwe bisschoppen, dat moet dan het antwoord zijn. Er is immers de ‘boeman’-theorie (Alva, niet Sonnius) die verklaart waarom het Nederlandse volk in totaliteit in opstand kwam. In sommige volkskundige theorieën wordt geopperd dat de 16e-eeuwse angst voor Spanje de latere beeldvorming van Sinterklaas als strenge boeman (met de roe en de zak om stoute kinderen mee naar Spanje te nemen) heeft beïnvloed. Daarbij wordt in de geschiedschrijving echter soms gewezen naar de Hertog van Alva, maar vrijwel nooit naar een specifieke Nederlandse bisschop zoals Sonnius. Geen bewijs voor persoonsverwisseling: Er zijn geen historische bronnen of volksverhalen uit Noord-Brabant of daarbuiten die de bisschoppelijke verschijning van Sinterklaas verbinden aan Sonnius of de bisdommenherindeling van 1559. De Sint-Nicolaasverering was in de Lage Landen (onder meer als beschermheilige van zeevaarders en steden als Amsterdam) al eeuwen vóór 1559 diepgeworteld.nOp 11 maart 1561 vaardigde paus Pius IV een ‘breve’ uit, waarin het bisdom van ’s Hertogenbosch werd omschreven. Een dag eerder – 10 maart 1561 – werd onze Franciscus van de Velde, beter bij de niet-katholieken bekend als Sonnius, tot eerste bisschop benoemd: naar zijn geboorteplaats Son. Hij koos de wapenspreuk ‘Sine Onere Nihil’ – niets zonder moeite. Sonnius, eind 1562 door kardinaal Granvelle in Brussel geconsacreerd, zag zijn taak in het jonge bisdom vooral in het laten doorwerken van de besluiten van het concilie van Trente, waaraan hij zelf actief had deelgenomen. Hij stuitte hierbij op grote moeilijkheden: het kapittel van Sint Jan wilde niet met hem samenwerken; de bisschop van Luik bleef zich verzetten tegen een regeling die hem een groot deel van zijn bisdom kostte, de abdij van Tongerlo protesteerde tegen het afstaan van goederen voor de zogenaamde bisschoppelijke tafel en in 1566 vernietigde de zinloze beeldenstorm het interieur van de nieuwe kathedraal, de Sint Jan. In 1569 bracht hij de nieuwe parochiële indeling van de stad in een viertal parochies tot stand, te weten Sint Jan, Sint Jacob, Sint Pieter en Sint Catrien. Op 13 maart 1570 volgde de benoeming van Sonnius tot bisschop van Den Bosch. Hetgeen een stedelijke opstand te weeg bracht. https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/geldropse-sinnieklaas-en-zijn-moren-2
