De historiografie over Sinterklaas 2026 I
Waarom komt Sint Nicolaas nu juist uit Madrid naar Nederland terwijl die stad toch geen haven heeft en ook niet zee-oeverend is? Madrid! Een stad midden op een van hitte zinderende hoogvlakte! En dat terwijl de Spanjaarden niet bekend staan als een echt maritiem volk. Zeker, ze hadden de Grote Armada ter volle zee om de Britten eens mores te leren, maar echte zeevaartkunde ontleenden de Spanjolen aan de Portugezen. In de periode waarin Portugal door de Castiliaanse dynastie waar Philips II Habsburg deel uitmaakte geannexeerd was. Het idee dat Sinterklaas uit Madrid komt, stamt niet uit de oude geschiedenis vanaf de vijftiende eeuw, maar is bedacht in 1850 door de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman. Omdat Madrid in het binnenland ligt, gaat het verhaal dat de stoomboot eerst vanuit die regio naar een Spaanse haven (zoals Alicante of Cádiz) vaart of dat de goedheiligman daar aan boord stapt voor de overtocht naar Nederland. De keuze voor Madrid heeft een aantal specifieke oorzaken uit de 19e eeuw. Het gaat hierbij vooral om een fraai prentenboek van die Jan Schenkman dat gretig breed aftrek vond. De invloed van de fantasierijke Jan Schenkman is aanmerkelijk geweest.

- Het bekende prentenboek: In 1850 publiceerde Jan Schenkman zijn beroemde boek Sint Nikolaas en zijn knecht. Hierin zette hij de traditie zoals wij die nu kennen op papier, inclusief de aankomst per stoomboot vanuit Spanje.
- De hoofdstad als symbool: Omdat Schenkman een grote, tot de verbeelding sprekende stad zocht, koos hij voor Madrid. Als hoofdstad van Spanje klonk dit voor kinderen destijds erg statig en sprookjesachtig, zonder dat hij rekening hield met de geografische ligging aan zee.
- Het bekende liedje: Schenkman schreef ook de tekst van het liedje “Zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan”. Hoewel Madrid in de originele tekst niet altijd direct werd genoemd, is die link in latere versies van liedjes en verhalen vastgeroest. Waarom zou de Goedheiligman met Spanje überhaupt worden verbonden, waarom die merkwaardige associatie? Voordat Schenkman Madrid introduceerde, was Spanje al langer met de roodgemijterde heilige verbonden, ondanks dat de historische bisschop Nicolaas uit Myra (het huidige Turkije) kwam.
- Bari en het Spaanse rijk: De relieken (overblijfselen) van Sint Nicolaas werden in 1087 overgebracht naar de Italiaanse havenstad Bari. Bari behoorde eeuwenlang tot het Koninkrijk Napels, dat destijds onderdeel was van het Spaanse Rijk.
- Luxe producten: In de Gouden Eeuw kwamen exotische lekkernijen zoals mandarijnen, sinaasappels en granaatappels met schepen uit Spanje naar Nederland. Mensen koppelden deze luxe cadeaus aan het Sinterklaasfeest.
- Het rijmwoord: In de volksmond en in oude kinderliedjes rijmde “Spanje” bovendien erg makkelijk op “appeltjes van Oranje”, wat het verhaal verder versterkte.
Hoe lost het moderne verhaal dit op? In de hedendaagse Sinterklaasverhalen (zoals in het Sinterklaasjournaal) wordt het geografische probleem van Madrid meestal op een creatieve manier opgelost. Sinterklaas woont in zijn kasteel in Madrid en reist eerst over land (bijvoorbeeld met de trein of zijn paard) naar een Spaanse kustplaats om daar op Pakjesboot 12 te stappen. De volgende vraag is nu: Is er een historische band te leggen tussen Sinterklaas en de eerste bisschop van Den Bosch Sonnius, die ook canoniek inquisiteur was ten behoeve van Koning Philips II Habsburg conform het decreet van 1559 dat een nieuwe diocesane indeling voorzag voor de Lage Landen?
