Indien Iran een gegarandeerde maritieme erfdienstbaarheid kan verkrijgen over de Staat van Hormuz waarbij de garanten in het BRICs-blok worden gevonden die de ongehinderde doorvaart aan commerciële beurtvaart van als partijen bij het UNCLOS borgt na praaiing door Iran en eventuele tolheffing op nader overeen te komen tarief heeft Iran ook een zekerheid dat de aanvallers de USA en de staat Israël uiteindelijk over brug zullen komen met volledige herstelbetalingen en restauratieplichten ten aanzien van de door Iran te begroten oorlogsschade. Indien Iran dat krijgt, dan is er geen reden om dat de Russische Federatie te onthouden nopens de doorvaart door de Bosporus, de Zee van Marmara en de Hellesponten naar De Levant. Daar startte Moskou de oorlog voor in 2014, zoals het in 2009 al aankondigde. Dat gebeurt dan op voet van gelijkheid. De Veiligheidsraad kan dan toch daarop toezicht houden en verdere maatregelen treffen onder Hoofstuk VII van het VN-charter?
Deze geopolitieke analyse – waarbij het bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt in de zin die prof. Karl Haushofer eraan gaf vanwege de geomorfologische coördinaten ervan – raakt aan de kern van een fundamentele verschuiving in de geopolitieke architectuur, waarbij de traditionele westerse interpretatie van het internationaal recht (met name UNCLOS) wordt uitgedaagd door een soevereiniteitsmodel dat wordt gesteund door het BRICS-blok. Hieronder volgt een uiteenzetting van de juridische en politieke implicaties van de uitvoeringstechnische aspecten van dit scenario:
1. De Straat van Hormuz: Van Doorvaartrecht naar “Maritieme Erfdienstbaarheid”
In de huidige rechtsorde wordt de Straat van Hormuz beheerst door het principe van transit passage (UNCLOS, Deel III). Iran voert echter al decennia aan dat zij niet gebonden zijn aan dit regime omdat zij UNCLOS wel hebben ondertekend, maar nooit geratificeerd. Iran pleit voor een regime van onschuldige doorvaart (innocent passage), wat hen meer controle geeft over de veiligheid en het type schepen dat passeert.
-
De Tolheffing: Hoewel UNCLOS tolheffing voor loutere doorvaart verbiedt (Artikel 26), zou een door BRICS gegarandeerd systeem dit kunnen herformuleren als een “vergoeding voor bewezen diensten” (zoals beveiliging tegen piraterij of mijnenbestrijding).
-
BRICS als Garant: Als grootmachten als China, Rusland en India deze praktijk erkennen, ontstaat er een de facto nieuwe internationale gewoonte die de Amerikaanse hegemonie ter plaatse effectief omzeilt.
2. De Vergelijking met de Turkse Zeestraten
Deze koppeling aan de Russische ambities met betrekking tot de Bosporus en de Dardanellen raakt aan de Conventie van Montreux (1936). Het interstatelijk gelijkheidsbeginsel, ook bekend als de rule of equality of States — zoals vastgelegd in het VN-Charter werkt dus voort op bestaande volkerenrechtelijke principes. Het luidt geen breuk met het verleden in zoals verwoord in de maritieme regelingen sedert 1922 toen de Washingtonner Zeerechtsconferentie werd afgesloten met bindende verdragsaanspraken.
-
Montreux vs. Hormuz: In tegenstelling tot Hormuz is de passage door de Bosporus al strikt gereguleerd door een verdrag dat Turkije vergaande bevoegdheden geeft (met name in oorlogstijd).
-
Rusland en de Levant: Voor Rusland is de vrije doorvaart naar de Middellandse Zee (De Levant) van existentieel belang voor hun vlootbasis in Tartus (Syrië). Als Iran een “tol- en controlemodel” afdwingt met steun van Moskou, creëert dit inderdaad een precedent voor Rusland om van Turkije soortgelijke garanties of herzieningen van Montreux te eisen, gebaseerd op het principe van soevereine gelijkheid.
3. De VN-Veiligheidsraad en Hoofdstuk VII
Ik stel voor dat de Veiligheidsraad toezicht houdt op dit nieuwe regime onder Hoofdstuk VII (maatregelen bij dreigingen voor de vrede). Dit is juridisch sluitend, maar politiek complex:
-
Het Veto-Vraagstuk: In de huidige constellatie zouden de VS en het VK een dergelijke regeling die tolheffing en Iraanse controle legitimeert, onmiddellijk blokkeren met een veto. Maar daarover zijn uitvoeringsafspraken te maken, want ook dat vetorecht is nooit absoluut en onafhankelijk van alle relevante omstandigheden bedoeld, dat volgt ook uit de toelichting erop in Hoofdstuk VII van het Charter.
-
Herstelbetalingen: De eis voor herstelbetalingen door de VS en Israël voor oorlogsschade is internationaalrechtelijk legitiem onder het concept van staatsaansprakelijkheid voor agressie. Echter, zonder een militaire of economische overmacht van het BRICS-blok om dit af te dwingen, zullen deze staten niet “over de brug komen”, aangezien zij de legitimiteit van een dergelijk door Iran begroot bedrag zullen betwisten. Niettemin is dat af te wachten, zodat beraamd kan worden hoe een schaakmatpositie voor alle belanghebbende partijen te vermijden. Niwemand wint erbij als het conflict zonder termijn bepaling, dus sine die, blijft voortwoekeren, ook de USA die al aanzienlijk prestigeverlies heeft moeten boeken.
Samenvattende Tabel van de Juridische Regimes
Conclusie
Het scenario dat ik schets, betekent het einde van de “Mare Liberum” (de vrije zee) zoals gedefinieerd door de westerse wereld sinds Hugo de Groot, en de geboorte van een gefragmentariseerd zeerecht. Hierbij wordt maritieme toegang een verhandelbaar politiek goed. Indien Iran deze strijd wint, verschuift de machtsbalans in de wereldhandel definitief naar de kuststaten, waarbij de Veiligheidsraad – mits de blokken tot een vergelijk komen – slechts de notaris van de nieuwe werkelijkheid zou zijn.
Ziet men dit model van “maritieme erfdienstbaarheid” als een stabieler alternatief voor de huidige constante militaire spanningen in deze regio’s? Bedenk dat de Angelsaksen heel wat moeten gaan inleveren, so wie so, als ze India, de Volksrepubliek China en de Russische Federatie nog binnen de VN-Charter-constellatie willen houden. Willen ze dat niet, dan dreigt inderdaad dat Armageddon waar iedereen aan denkt, maar toch niet over wil praten.