‘Hoofdaanklager Internationaal Strafhof ontslagen vanwege seksueel wangedrag’ koppen de media thans. Het is, sedert het Permanente Strafhof rechtmachtvaardig is, een symptomatische tussenstand. De hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC), Karim Khan, wordt ontslagen. Zulks uiteindelijk  op basis van een voorstel van de Assembly of States Parties bij het ICC-blok. Daartoe is een speciale commissie bijeengekomen in het hoofdkwartier van het Secretariaat-Generaal van de Verenigde Naties in New York.  Khan was al geruime tijd in opspraak. Hij meed de publiciteit bepaald niet en politiseerde het Permanente Hof steeds sterker als een instantie die zich niet door Het Westen moest laten dirigeren, een streven dat wereldwijd overigens steeds breder gedeeld wordt door de niet-gebonden landen. Waaronder staten die zich aaneenschuiven in het BRICS-Blok. Zij hebben steeds minder vertrouwen in het ICC.  Khan wordt door een van zijn assistenten beschuldigd van seksueel wangedrag. Maar het gekke is dat Khan al heel lang als een soort erotomaan bekend stond. Niet alleen maar een loos alphamannetje. Maar een vent die scrotumkrabbend rondliep zoekend wie hij zou verslinden. Komen deze mannen tot enige macht, dan gaat dat linksom of rechtsom resulteren in een pathologische hoogmoedswaanzin. Ik kwam vroeger veel bij de apenrots van Diergaarde Blijddorp in Rotterdam. Toen daar nog die apen met die enorme rode billen rondsprongen. Die billen werden groter en roder naarmate het mannetje in de hiërachie van de groep steeg en steeds meer krijsende vrouwtjes hem als harem volgden op weg naar de rotstop die overigens van papiermaché leek in die dagen van olim. En onderaan de zielige mannetjes die elkaar zelfs niet meer vlooiden. Zo was het jarenlang bij het ICC. Dus je kon Khans afgang aan zien komen. Net als steeds weer bij die rots seizoensgewijs geschiedde. Wat de rotsbeklimmer zat er nooit echt lang en steeds in waakzaam wankel evenwicht.   Een grote meerderheid van de lidstaten heeft voor zijn ontslag gestemd, melden diplomatieke bronnen aan persbureaus AP en Reuters. Karim Khan werd geschorst nadat uit onderzoek van het ICC “ernstig wangedrag” door Khan naar voren was gekomen. Op vrijdag de 24e juli jongstleden werd er in New York in een speciale vergadering gestemd over het wegsturen van de hoofdaanklager. Overigens voorziet het ICC-Statuut zelf niet in een dergelijke procedure. Hou dat even in de gaten. Er dreigde echter een jurisdictioneel schaakmat. Want Khan wou niet weg. Over zijn lijk.  Volgens Reuters stemden 82 landen voor het wegsturen van Khan. In totaal zijn nog125 landen lid van het ICC.  Veel landen hebben deze jurisdictie al opgezegd. Deze ontslagaanzegging kan nu katalyserend werken, omdat Khan heel veel belastends weet over ICC-rechters. Meerdere landen, waaronder Nederland, hadden al laten weten voor het ontslag van de topaanklager te gaan stemmen. Het gastland gaf als motivering daartoe dat de reputatie van Khan inmiddels zodanig in discrediet was gebracht dat het het functioneren van het ICC ernstig  belemmerde. Aanstonds hebben BRICS-staten opgeworpen dat het gastland hierover geen enkel oordeel toekomt. Dus wat matigt Den Haag zich aan?. Het tekende meteen uitdrukkelijk, maar ten overvloede en dus nodeloos de aandacht wekkend, aan, dat het geen oordeel gaf over de redelijkheid van de tegen Khan gerezen verdenkingen noch over de strafbaarheid van Khan, themata waarover ook de Assembly of States Parties niet gáát. Inmiddels is de onrust binnen ICC geweldig opgelopen over het interne personeelsbeleid en ook over het feit dat de bezwaren tegen de Aanklager al veel langer bestonden. Khan werd in 2024 door een vrouwelijke junior medewerker van het ICC officieel van seksueel wangedrag beschuldigd. Khan heeft de aantijgingen steeds consequent ontkend.  De medewerkster wachtte ook opmerkelijk lang met de aanklacht en aangifte.

En verder was Khan inmiddels zelf met private detectives een tegenonderzoek gestart tegen de medewerkster en andere stafleden die kennelijk haar partij kozen, althans de aanklacht steunden. Dat tegenonderzoek vond mede plaats op Nederlands grondgebied. En daarover zou Nederland best iets hebben kunnen zeggen, want strafbare feiten die deels in Nederland worden begaan, voorbereid of tot een begin van uitvoering worden gebracht zijn in principe exclusief een zaak van het Nederlandse Openbaar Ministerie. Dat kan alleen in uitzonderingsgevallen anders zijn en die gevallen zijn geregeld in de artikelen 3 tot en met 7 van het Algemeen Deel van het Wetboek van Strafrecht in Nederland. Bovendien druist de actie van Khan in tegen het vervolgingsmonopolie dat alleen het Nederlandse Openbaar Ministerie toekomt. Men zou dus denken dat de Minister van Justitie daarover ook wat uit te leggen heeft aan de volksvertegenwoordiging. Eerder deze maand sprak de medewerkster zich voor het eerst publiekelijk uit over de zaak in een interview met de Amerikaanse nieuwszender CNN. Ze vertelde dat ze geen toestemming had gegeven aan Khan en wees op de ongelijkheid tussen hun posities. “Wat volgens mij veel mensen niet begrijpen, is dat meneer Khan niet alleen mijn baas was, maar ieders baas.”  Het ICC moet nu op zoek naar een nieuwe hoofdaanklager. Naar verwachting zal pas volgend jaar over de nieuwe topaanklager worden gestemd. De arrestatiebevelen die Khan uitvaardigde als hoofdaanklager blijven geldig.

Khan vaardigde onder meer arrestatiebevelen uit voor de Russische president Poetin, de Israëlische premier Netanyahu en de voormalige Israëlische defensieminister Gallant. Buitengewone acties, die de Aanklager deed op eigen initiatief, motu proprio in het jargon van het ICC-Statuut. Bij deze bevelen zaten geen toelichtingen over de rechtmatigheid van de jurisdictiekring die het ICC claimde en verder onderwierp Khan de bevelen niet aan de voorgeschreven bevestigingen door een rechtsingangkamer bij het ICC, waarin de rechters afzonderijk bevestigden dat hier het ICC jurisdictie had omdat geen enkele andere staat bereid was voor het feitencomplex effectief te vervolgen. Want in deze soort zaken, waarin de Aanklager motu proprio (eigener beweging) handelt en arrestaties beveelt moet die Aanklager eerst aantonen dat een nationale vervolging elders op basis van de uitgebrachte tenlasteleggingen nu vooralsdan ineffectief zal blijken: er zal geen veroordeling op kunnen volgen die ook adequaat tenuitvoergelegd kan worden. Dat was al aanstonds opvallend. Destijds, toen de bevelen extern kenbaar werden, is direct geopperd dat Khan deze bevelen alleen maar uitvaardigde om de aandacht af te leiden van de precaire positie waarin hij zou verkeren op grond van de interne te zijnen laste gedane aanklachten over seksueel ontoelaatbaar en grensoverschrijdend gedrag. Ik ging daarop al in in eerdere Blogs. Het ondermijnt uiteraard het prestige van het Permanente Strafhof in de Haagse duinen andermaal, terwijl dat Hof al zwaar onder druk staat, ook al omdat ook rechters binnen het Hof en gerechtelijke beambten zich schuldig zouden hebben gemaakt aan vergelijkbaar ontoelaatbaar gedrag. Dat al lang algemeen bekend is via de modale media.  Het ICC staat al langere tijd onder druk van onder meer de Verenigde Staten. De VS heeft het hof niet erkend en de Trump-regering heeft meerdere sancties ingesteld tegen ICC-medewerkers vanwege de arrestatiebevelen voor Netanyahu en Gallant. Het gaat dus met ICC niet goed. Onherroepelijk hoeft dat niet te zijn. Maar het gastland moet nu wel op zijn jurisdictionele strepen gaan staan. Wegens het primaat van het volkerenrechtelijke territorialiteitsbeginsel. Alleen Nederland vervolgt en berecht delicten binnen zijn grondgebied. Een principe, gecodificeerd in artikel 2 van genoemd Algemeen Deel.