De 14e november voer de Goedheiligman op zijn stoomboot Nederland binnen, via diverse haventjes waar u ook nog nooit van gehoord had. En nu mogen we onze schoen zetten. Maar de vraag is wie er dan wat in doet en of we dat hebben willen. Tijdens de intocht zat ik gewichtig te doen in de Pulchri-Studio’s te Den Haag aan het Lange Voorhout. Nadreinen over de politieke verwikkelingen omtrent het belastingplan. En wie nu wie een loer draaide. Volgens mij was dat deze keer de man die zich Jesse Klaver noemt. En die de VVD lelijk tuk had. Er komt nu een nieuwe personele bezetting van het kabinet-Jetten. En daarover zoemt het in Den Haag. Ook aan het Lange Voorhout. Die allee blijft altijd mooi. Alleen zie je weinig van de Sint en zijn Pieten. Er zijn vooral kerstversieringen te bekennen. Ja, wanneer we dan toch in Pulchri zijn geweest, kunnen we net zo goed dat Sint-gevoel proberen te krijgen in het Haagse centrum. Sint Nicolaas, overigens, hoort echt thuis in stadskerk van Rotterdam. De Laurens. Er is de grote Sint Nicolaas-kapel in het zuidertransept, waar in de middeleeuwen een internationaal beroemd prachtig altaar was voor de zeelieden, de reders, de cargadoors, de stuwadoors en de schepelingen in Rotterdam. Het werd, zoals men weet, verkocht aan Elisabeth I die immers zeer bewust was van het feit dat ze het moest hebben van haar piratenvloot, zeker tegen de Spanjaarden. Onze Sint is een mythische herinnering aan de eerste bisschop groot-inquisiteur Sonnius van Den Bosch, die kwartier kwam maken voor de gerechtelijke macht die hij voor Philips II kwam vestigen in Holland. Er kwamen nieuwe, door Madrid te benoemen, bisschoppen, onder meer in Middelburg, Deventer, Roermond en Den Bosch. Zij kwamen als topambtenaren een nieuw belastingstelsel vestigen in de Lage Landen met een progressief aanslagsysteem voor de directe belastingen. De adel zou ook moeten gaan dokken voor de inkomstenbelasting en de vermogensbelasting. Daar had die adel nou weer eens helemaal geen zin in. Dus lijkt het wel wat, die situatie, op die vandaag de dag. Omdat ook die adel een soort immuniteitspositie had, van oudsher. Terwijl ze meestal verrekte rijk was. Ze begonnen dus een hetze tegen het nieuwe belastingsysteem via oproeren en opruiende geschriften, de politieke pamfletten. Die warrelden als een sneeuwstorm door de Lage Landen. Die pamfletten namen vooral Sonnius op de korrel als gerechtelijke uitvoerder van dat stelsel met verstrekkende dwangmiddelen zoals inbeslagnemingen, verbeurdverklaringen, onttrekkingen aan het verkeer en stillegging van bedrijven en ondernemingen. Als inquisiteur droeg Sonnius de rode koorkap en mijter en hij had als parketwachten islamitische moren bij zich omdat gelovigen uit de christenheid door christenen niet gemarteld mochten worden op basis van het adagium “Ecclesia abhorret a sanguine“, de kerk gruwt van het vergieten van christenbloed.

Daarom liet Sonnius die moren optreden als beulen bij de martelingen. Hij nam als eerste slachtoffer Angulus Merula van het eiland Rozenburg uit het stadje Heenvliet waar Angulus pastoor was. Angelus Merula (geboren als Engel Willemszoon de Merle, 1482 – 26 juli 1557) was een Nederlandse priester en vroege kerkhervormer uit Brielle, die bekendstond als de “ketterse pastoor van Heenvliet”. Hij werd door de Inquisitie ter dood veroordeeld vanwege zijn protestantse opvattingen, maar stierf op weg naar de brandstapel aan een hartaanval. Afkomst en studie. Merula werd geboren in een vermogend Briels gezin. Hij studeerde theologie aan de Sorbonne-universiteit in Parijs en werd in 1511 tot priester gewijd. Pastoor in Heenvliet. Na een periode in zijn geboortestad Den Briel werd hij rond 1532 pastoor in de parochie van Heenvliet. Merula was niet al te goochem. Zijn theologische en moraal-theologische kennis kon echt wel in een spanen doosje. Hij had nogal wat aan te merken op de katholieke kerk als rechtsorganisatie. Dat vond hij maar een corrupte bende. Net als Maarten Luther keerde Merula zich openlijk tegen de handel in aflaten, de heiligenverering en het houden van bedevaarten. Bescherming. Hoewel een eerste onderzoek in 1533 al wees op zijn hervormingsgezinde ideeën, kon hij nog twintig jaar aanblijven dankzij de bescherming van Joost van Cruiningen, de ambachtsheer van Heenvliet op het grote eiland in Zuid-Holland Rozenburg waar je ook destijds heel moeilijk kon komen. Het eilandje was een soort staatje in de staat van de Habsburgers, de regerende dynastie onder Keizer Karel V.
Keizer Karel was zelf Nederlander en snapte wel iets van de afkeer van de Hollanders tegen een bepaald soort ambtelijke priesters. Karel liet daarom tijdelijk de boel de boel en zat niet achter de rechtshandhaving aan. Daar profiteerde Merula dus van. Ook omdat hij een onnozele hals was en zijn parochie niet echt belangrijk was. Dat zag Joost van Cruiningen ook. Dat was ook geen scherpslijper. Na diens overlijden viel deze steun grotendeels weg. Proces en dood. De Inquisitie arresteerde Merula op aanstoken van Sonnius. En deze hield Merula onder meer gevangen op Kasteel Ravestein en in Bergen (Henegouwen). Op 26 juli 1557 werd hij naar de brandstapel geleid, maar hij zakte vlak voor de executie in elkaar en overleed aan een hartstilstand. Sonnius was daarbij steeds rechter-commissaris tijdens de gerechtelijke vooronderzoeken en de terechtzittingen.. Hij liet Angulus overvallen en door de veerman op Den Briel overbrengen naar Rotterdam. Daar vond de introducerende rechtszitting plaats in de Sint Nicolaas Kapel. De tenlastelegging werd bevestigd door het Rotterdamse stadsbestuur, met tegenzin. En toen werd Merula overgebracht naar de Gevangenenpoort te Den Haag. Hij was de eerste echte ketter die door de nieuwe gerechtelijke macht van Philips II werd vervolgd. Daarom zou Sinterklaas in de Sinttijd de Laurens moeten bezoeken en de strafzitting in de Sint Nicolaas kapel moeten overdoen. Met het hele verhaal er om heen. Sonnius reed, als Spaanse Grande, inderdaad op een prachtig Wit Paard. De Brabo’s vonden hem een vuile collaborateur van Philips II en sloten de poorten van hun steden voor Sonnius, op weg naar zijn cathedra in Den Bosch. Sonnius moest des nachts rijden, omdat hij voortdurend bedreigd werd. Het Merula Weeshuis. Ruim voor zijn dood deed Merula afstand van zijn bezittingen om te voorkomen dat de kerk deze in beslag zou nemen. Met zijn vermogen werd in 1552 door het stadsbestuur van Brielle Stichting Het Merula Weeshuis opgericht om weeskinderen op te vangen. De stichting bestaat nog steeds en beheert tegenwoordig woningen voor ouderen en jongeren in Brielle. Herdenking en cultuur. In de Sint-Catharijnekerk in Brielle herinnert een gebrandschilderd raam aan zijn leven. Ter ere van het 475-jarig bestaan van zijn stichting organiseert de Culturele Stichting Voorne in juni 2027 een groot theaterspektakel over zijn leven in Brielle.
