Schemergebieden tussen vrede en oorlog 2026: USA-blokkade  van de Straat van Hormuz

Wat de positionering van de USA betreft jegens de status quo van de huidige betrekkingen met Iran wordt steeds onduidelijker. Nu is dat niet vreemd, het komt na een verkenning van de mogelijjkheid van een wapenstrekking vaker voor. Het klassieke voorbeeld was de situatie tussen 6 november 19018 en 11 november 1914. De Eiffeltoren had een open bericht opgevangen vanwege de Oberste Heeresleitung in Spa, namens de Duitse Kwartiermeester-Generaal Groener. Die liet vragen of de geallieerden bereid waren een bespreking van verkennende aard te voeren over een mogelijke wapenstrekking. Indien zij dat waren, waren de Zwitsers via Bern daarvan in kennis te stellen, want die hadden van Prins Max van Baden al het verzoek gekregen Wilson te Washington te informeren dat Berlijn ontvankelijk was voor het openen van wapenstilstandsonderhandelingen. Mocht Wilson akkoord gaan daarmee, dan ware aan de Heeresleitung te berichten waar haar delegatie de frontlinie zou mogen overschrijden in het Westen en voorts welke route dan gevolgd zou moeten worden naar een plaats waar deze onderhandelingen konden starten.

Ziedaar de schemerige tussentoestanden die dan ontstaan. Een oorlog is er ineens. Een vrede niet. En die kan gefaseerd naar tijd en plaats volgtijdelijk intreden. Alleen: hééft de USA nu wel of niet mee doen delen dat ze alsnog bereid is over een wapenstrekking te komen praten op opgave van Teheran. Dat is niet duidelijk. Wel zegt Trump dat de USA een blokkade legt in de Volle Zee voor zover die zich in de Straat van Hormuz voordoet. En een blokkade, dat is in principe een oorlogshandeling, dat staat sedert 1907 wel vast, want blokkeren houdt gijzeling met geweldpleging in op basis van soevereiniteitspretenties. De USA zegt ook dat ze die pretenties heeft: de Amerikaanse krijgsmacht blokkeert sinds maandagmiddag de Straat van Hormuz.

Iran noemde de blokkade van de zeestraat een schending van het staakt-het-vuren en dreigde krachtig te reageren. Die reactie bleef in ieder geval de eerste uren na het ingaan van de blokkade uit. De Amerikaanse blokkade geldt voor schepen uit alle landen en is ingesteld in de Golf van Oman en de Arabische Zee, ten oosten van de Straat van Hormuz. Daarmee wil de Amerikaanse president Donald Trump afdwingen dat Iran stopt met het selectief doorlaten van schepen door de zeestraat. Hoewel een woordvoerder van de Iraanse Revolutionaire Garde nog zei dat geen enkele haven in de Golf veilig zou blijven bij een Amerikaanse blokkade, is die dreiging nog niet omgezet in actie. Sinds het ingaan van de blokkade zijn er geen meldingen geweest van aanvallen of andere incidenten. Trump claimde maandag 13 maart jongstleden uitdrukkelijk tijdens een persmoment zelfs dat hij ’s ochtends was gebeld door Iran, dat “heel graag een deal” wilde sluiten. Iran heeft dit niet bevestigd. Kort na het ingaan van de blokkade liet Trump de gemoederen weer hoger oplopen met een waarschuwing op zijn platform Truth Social. “Als een Iraans schip ook maar in de buurt van onze blokkade komt, zal het onmiddellijk worden uitgeschakeld met dezelfde methode die we gebruiken tegen drugshandelaren op zee. Dat is snel en meedogenloos.” Een reactie van Iran blijft ook op deze waarschuwing vooralsnog uit. Volgens CBS News zijn er twee schepen omgekeerd sinds de Verenigde Staten de Straat van Hormuz hebben geblokkeerd. Het gaat om twee olietankers.

Eén daarvan was onderweg naar China. Twintig minuten na de start van de blokkade keerde het schip weer terug. Het andere schip keerde drie kwartier na het ingaan van de blokkade weer terug. Maar: ondertussen worden nog steeds pogingen voor akkoord beproefd. Dat zegt Washington ook. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif meldde maandag dat er nog steeds pogingen worden gedaan om tot een akkoord tussen de VS en Iran te komen. De onderhandelingen in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad liepen afgelopen zaterdag op niets uit. “Op dit moment wordt er alles aan gedaan om de openstaande kwesties op te lossen”, zei Sharif in een tv-toespraak. Bemiddelaar Pakistan was afgelopen weekend het toneel van directe onderhandelingen tussen de VS en Iran, voor het eerst in 47 jaar. Volgens de premier duurden deze 21 uur en stonden ze meerdere keren op het punt te mislukken.