Als lid van verschillende loges heb ik vaak ritueel deelgenomen aan zogeheten plechtige buitenloges waarin Zomer Sint Jan werd gevierd conform de rites die in de Lage Landen gebruikelijk zijn. De apocalyptische prognoses die deze mythische evangelist ons doet in het Boek Openbaringen werken daarbij inspirerend, mede omdat God wel zo betrokken blijkt te zijn bij zijn stoffelijke schepping dat hij ten verzoeke van De Zoon aan de mensheid een Laatste Oordeel komt wijden, vellen en voltrekken. En dat wel in een overduidelijk klassiek Helleense verantwoordingsinculturatie waarbij iedere mens afzonderlijk wordt aangesproken op diens al of dan niet verwijtbare deelname aan de geschiedenis die met die schepping volgens Genesis aanving. Sint Jan zelf is daarbij eigenlijk alleen maar aanzegger van de dienende dag van dit Oordeel en kondigt aan dat Christus, die bereid is geweest om op te treden als tijdelijke zondebok voor die mensheid de verhoren die noodzakelijk zijn voor de vaststellingen over daderschap, wederrechtelijkheid verwijtbaarheid en toerekenbaarheid van iedere mens afzonderlijk zal afnemen ten overstaan van de Vader die het eindgewijsde zal opleggen. Hier speelt de schuld en schuldbekwaamheid van iedere mens als individu een doorslaggevende rol. Want zonder schuld kan niet rechtvaardig gestraft worden, dus moet die schuld vastgesteld en gewogen worden. Op dit punt introduceerde het Christendom aan de mensheid een op schuldbekwaamheid gebaseerde toerekeningsleer. Straf naar de mate van individuele schuld. Dat was een afwijking van het Helleense ethiek en va het Romeinse recht dat opereerde met risico-aansprakelijkheden zoals ook de destijds gangbare westen rechtssystemen deden: misschien kon het individu niet helpen dat hij misdeed, maar hij schond oorzakelijk de rechtsorde en was dus toerekenbaar aansprakelijk. Christus zich aan het kruis wendend tot de Vader, zegt die Vader niets aan te rekenen wat zijn beulen en aangevers hem aandoen omdat ze niet weten wat ze doen. Daarop baseert het Christendom een nieuwe Gesinnungsethik. Die schuldethiek wordt een publiek rechtsprincipe met het Edict van Milaan in 313. Maar zonder slag of stoot ging dat niet. De middeleeuwse glossatoren zoals Bartolus kunnen er niet goed mee uit de voeten. Maar uiteindelijk won toch de schuldethiek. Dat viert men met het Zomer Sint Jansfeest. Het Sint -Jansfeest[ begint na de zonsondergang van 23 juni, Sint Jansavond: de vooravond van de christelijke feestdag Sint-Jansdag Dat is de dag waarop de geboorte van de Johannes de Doper wordt herdacht. De profeet die de komst van een messias aankondigde in de persoon van Jezus, die hij later zou dopen. Uit Lukas 1:26–37 kan men concluderen dat Johannes zes maanden voor Jezus was geboren, dus zes maanden voor Kerstmis.
Het is de reden, dat Sint-Jansdag op 24 juni wordt gevierd. Het is een hoogfeest in de Katholieke Kerk. Op Sint Jansavond zijn nog vele gebruiken, zoals vreugdevuren, die teruggaan op voor-christelijke midzomerfeesten die gehouden werden rond de zomerzonnewende. We zien hier en daar nog rudimenten ervan, In België was een jaarlijkse processie van epileptici naar de Sint-Jan-de-Doperkerk van Molenbeek (bij Brussel). Ze moesten dansend over de brug om voor een jaar genezen te zijn van de “vallende sieckte”. Omwoners brengen hen spijs en drank. De processie is op meerdere schilderijen afgebeeld. Elk jaar vindt nog, op de eerste zondag na Sint-Jansdag (24 juni) een grote processie plaats in Onhaye die veel deelnemers trekt, ook van ver buiten het dorp. Aangezien Walhère van Onhaye om het leven is gekomen door een slag op het hoofd, wordt hij aangeroepen tegen hoofdpijn, en ook om het vee te beschermen. De processie trekt langs tal van kapelletjes en wegkruisen en daarna is er om 11 uur een plechtige Mis. Hierna vindt een kermis plaats in het dorp. De kapel van Wolfsbarge was gewijd aan de Heilige Maagd Maria en werd daarom ook wel de Beatae Mariae Virginis-kapel genoemd. Nog in 1646 waren er restanten van de kapel voorhanden; ze werden ieder jaar op Sint-Jansdag door gelovigen bezocht. In Nederland zie we dat ook in de vreemde wiegende processie te Laren waarbij de deelnemers twee stappen voorwaarts en één terug doen. Deze jaarlijkse processie naar de kerk bij het Sint Janskerkhof in Laren vindt plaats rond de langste dag, op of rond de Sint-Jansdag 24 juni. Tal van ex voto’s getuigen van de diverse aan de Kruisverering bij de Sint-Johannes de Doperkerk van Sprundel toegeschreven genezingen. Dat het feest niet enkel uit vroomheid bestond bleek uit de activiteiten eromheen. Nog in 1889 maakte de burgemeester daarom bekend dat op Sint-Jansdag alle vreemde liedjeszangers, orgeldraaiers, rijfelaars ( wervers voor bordeelbezoek) enz. streng geweerd zullen worden. Begin 20e eeuw kwamen in Zwolle verschillende ouderwetse burgers samen in herberg De Halve Maan waarna één van hen zich verkleedde en vervolgens met een akervormige ketel door de stad liep. In deze ketel waren wortels verstopt die de verklede man naar de jeugd op straat toegooide. De jeugd op straat wierp vervolgens het wortelloof terug. Als de kinderen de man zagen aankomen zongen ze: Däor kümp Sint-Jan, däor kümp Sint-Jan, däor kümp Sint-Jan, met et ketteltin an. Interessant is het sinter Jansvuur, Het Sint-Jansvuur is een vreugdevuur, genoemd naar Johannes de Doper, dat in vroegere eeuwen deel uitmaakte van de midzomerfeesten en reeds sinds de voor-christelijke tijd in vrijwel alle landen van Europa op 23 of 24 juni werd ontstoken, wat in onder andere Beieren, Oostenrijk en de Sudeten nog vrij gebruikelijk is. In Nederland en België heeft het gebruik in enkele plaatsen en streken nog lang standgehouden (bijvoorbeeld in Herzele, Oost-Vlaanderen). In Huissen wordt het op de maandag na Sint-Jansdag bij het spiegelgevecht tussen de gilden nog altijd ontstoken. Men schreef afweerkracht toe aan het Sint-Jansvuur; daarom werd het vee er wel doorheen gedreven. Men danste rond de vuren en sprong door het vuur. Vaak verwijst de naam Sint-Jansberg naar een heuvel waar vroeger Sint-Jansvuren aangestoken werden. Ook werden raderen in brand gestoken en van heuvels geduwd. Die schuldethiek was een enorme wijziging in de rechtsbeleving in West Europa. Het heeft nog lang geduurd voordat men daaraan gewend was. In familievetes lukte het nooit helemaal. Daarom bleven eigenrichtingstaferelen daarin tot diep in de twintigste eeuw een rol spelen, vooral in de sfeer van het huwelijksrecht, de verbreking der trouwbelofte, de wettiging van kinderen, de nietigverklaringen van huwelijken waarin kroost was geteeld, betwisting van legitieme porties en de afdoening van hekserijen en tovenarijen daarbij. Sint Jan werd dus heel veel als eedshelper aangeroepen.